لە عەشقدا
خوا باوکە!
"فرۆید"
دەستدرێژی، یان توندوتیژی نەبێت، کە سروشتێکی وێرانکارانەی پێدەدا، چالاکی ئیرۆتیکی زۆر بە زەحمەت دەگاتە هەڕەتی.
"ژۆرژ باتای"
سەبارەت بە ژن دەبێ لەگەڵ پیاوان قسە بکەی.
"نیچە"
-١-
(دەیەوێ ویستی داگیر بکرێت)
زۆرجار کچ لەدوای شوکردنیش هیشتا دەرونە سێکسییەکەی پێناگات. لێرەدا ئەم دۆخە دەرونییە دەبێتە مایەی زوتر چاوی بە ڕوی لایەنە نەرێنی و خەوشەکانی ژیانە هاوسەرگیرییەکەیدا بکرێتەوە، دواجار لە کاردانەوەیدا دوچاری کەسایەتییەکی دوفاقی بێبەزەیی و بەسۆز (هەستکردن بە گوناه) لە یەک کاتدا دەبێتەوە، زۆرتر گۆشەگیر و ناساغ، توش بە هیستریای لاڵی و دەنگنوسان و کۆکە و دەنگگۆڕان دەبێتەوە، قسەکانی وەکو پەیام ناردن و پەیوەندیگرتنێک بە دەرەوە، زیاتر بە نوسین (هەست دەربڕین) دەردەبڕێت.
سیگموند فرۆید لە چارەسەری یەکێک لە کچە نەخۆشەکاندا (دۆرا)، ئەم نالەباری دەرونی و ناساغییە جەستەییانە بە لێکەوتەکانی هیستریا (ویستنەوەی باوکی نەست) و بەرجەستەنەبونی ئەم خەیاڵە لە پانتایی واقیع دادەنێت.
لێرەوەیە هۆکاری بنەڕەتی ئەم جۆرە نەخۆشکەوتنەی ژن لە دوبارە ویستنەوەی باوکایەتییە لە مێردەکەی (عەشق/خاوەندارییەتی)، بەڵکو لەبری هەستکردن بە ژیانێکی کاتی هاوسەرگیری لەگەڵیدا، خۆی بە خاوەنداری (موڵک/شەڕەف) هەتاسەری دابنێت. ئەم تێڕوانینەش پەیوەستە بە خوا و تێگەیشتنە ئەخلاقییەکانی نەستییەوە، بەشوێن سۆز و عەشقێکی باوکانەی تەمەنی منداڵیدا دەگەڕێت، پێیوایە ژن و مێردایەتی بەم شێوەیە نەبێت، ئەوە چۆنییەتی پێکەوەبونەکەیان هەستێکی لەشفرۆشانە (پێکەوەبونێکی کاتی) و بەکاربراوانەی لە ناخەوە بۆ دروست دەکات.
-٢-
(نایەوێ ویستی داگیر بکرێت)
مەعشوق بەهۆی هیستریا و ویستی بەزاندنی تابو، لە دابەشبونە دەرونییەکەیدا (شڵەژان) توشی جوڵە و دەڕبرینی ناکۆک بەیەکتری دەبێ، لە عاشق وایە مەعشوق مرۆڤێکی دوڕوە. لەکاتێکدا سەرەڕای مەعشوقەکە بە جوڵە و دەربڕینە سەرەتاکانی عاشقەکەی تەلقین بدا و بەلای خۆیدا ڕایبکێشێت، هەر ئەوە عاشقەکەیە بە چڕکردنەوەی خەیاڵ (بەرهەمهێنانەوەی دەرون) و خەواندنە موگناتیسییەکانی وەک سەپاندنی ویست بەسەریدا، جوڵە و دەربڕینی مەعشوقەکەی (بۆ خاوەنداری لێکردن) خستۆتە ژێر کۆنتڕۆڵەوە، کاتێکیش مەعشوق دەکەوێتەوە ژێر ویستی خۆیی و خۆی بەدەست دێنێتەوە، بەڕوی عاشقەکەدا هەڵدەگەڕێتەوە.
وەک فرۆید لە نوسراوەکانیدا دەیگێڕێتەوە یەکێکی تر لەو کچە نەخۆشانەی برۆیەر هەوڵیداوە بە خەواندنی موگناتیسی چارەسەری هیستریاکەی بدۆزێتەوە، بە ئاڵوگۆڕی تەلقیندان و خەواندنەکەی نێوانیان (گواستنەوە ڕویداوە) عاشقی یەکتربون، چەندجاریش نەخۆشەکەی خەواندبێ وەک زەوتکردنێکی ویستی، لە دواتردا کچە نەخۆشەکە بۆ بەدەستهێنانەوەی ویستەکەی زۆر توندوتیژانە بەڕوی برۆیەردا هەڵشاخاوە.
-٣-
(ئەنجام)
لەگەڵ ئەوەی عەشق ئەزمونکردنێکی ئایدیالییە، ئامانجەکەی لە پانتایی واقیعدا لەبەر سەپاندنی ویست و بە خاوەنداریکردنە (دروستکردنی سۆبێکت بە ئەویتری ئۆبێکتەوە/ئەشڕاف) وەک باڵادەستی و ژێردەستیکردنێک، کەچی پێچەوانە دەکەوێتەوە. ئەم باڵادەستییە و ژێردەستییە ململانێی ئارەزو و هۆشە، مەعشوق (ویست داگیرکراو) وەک خەساوێک (فالۆس/ئەوەی نییەتی) تێر ناخوا و هەردەم ئارەزوی لە وروژان و چێژی دەوێ (بۆ هەمیشە خاوەندارییەتی)، بە پشتلێکردنی (بەکاربراوی کاتی) بەڕوی عاشقدا (بە بیانوی بەدەستهێنانەوەی ویستی) هەڵدەگەڕێتەوە. لە بەرانبەردا عاشقیش وەک خەسێنەرێک (فالیک/ئەوەی هەیەتی) ناتوانێ تەواوی کاتەکانی لەم خاوەنداریتییەی بە خەرج بدا، تایبەتمەندی خەسێنەر وەهایە بە تێرخواردن هۆشی بەرەو پانتایی ئایدیاکان بەگەڕ دەکەوێت.
هیوا سەعید