هاوڕێیەتی نیچەییانە

شۆپنهاوەر هیچ هاوڕێیەکی ڕاستەقینەی نەبو بزانێت دابڕان و دورەپەرێزی مانای چییە، ئەگەر هەمو جیهانیش دژی بونایە - ئای لەم خەمە، ئێوە نازانن دابڕان و دورەپەرێزی مانای چییە!

پێویستم بە هاوڕێیە، هاوڕێی زیندو نەک هاوڕێیانی مردو و ئەو کەلاکانەی بۆ کوێم بوێ بتوانم بیانبەم.

ڕەخنەگرتن لە ژیانی فەلسەفی بەو ناوەی گوایە مرۆڤ دوچار بەوەی سودی بۆ هاوڕێکانی نەبێ، شتێکە ناشێ بە خەیاڵی مرۆڤی هاوچەرخدا بێ: ئەوە زۆر کۆنە. لە سەردەمانی کۆندا، چەمکی هاوڕێیەتی بەهێزتر و قوڵتر بو، بگرە خەریکبو لەکاتی مردنیدا هاوڕێکانی ببات بۆ گۆڕیش. ئەوە جیاوازییەتی لە سەردەمی ئێمەدا: خۆ دەکرێت بەوە تێیبگەین جۆرێکە لە خۆشەویستی هاوڕەگەزی.

                                  "نیچە"

لەبەرئەوەی کەسایەتی نیچە وەک مرۆڤێکی باڵا کەسایەتییەکی سادۆمازۆخی ناوەک(توندوتیژی خۆئازاردەر)ی خەسێنەرە، بە ویستی هێز نەست و ئەویتر(ئۆبێکت)ەکەی دەخەسێنێت، هۆش(هەست)ی وەکو باڵادەست و براوەیەک لە ململانێدا دوچاری تێربون دێت. بەوەدا هۆشەکەی دەخزێتە پانتایی ئایدیاکان، بەو مانایەی هەرچی لە نەستیدا بارکراوە بەهۆی هەستە تێرەکەی بەراورد و شییاندەکاتەوە، دواجار وەک تەقینەوەیەک لە ماناپێدانەکانی، بە قڵپکردنەوە (تێگەیشتنی نوێ) لێی دەڕژێت.

لێرەوەیە ئەم جۆرە کەسایەتییە لە گفتوگۆ و دیالێکتیکی ئەویتری بازاڕی دەرەوەی خۆیدا کەوتوە و لەناوخۆی لە دیالێکتیک و هەمیشە لەگەڵ خۆی دەدوێت. لە ئەگەری گفتوگۆکردنی ئەم ئەویترە بازاڕییەشدا، دیسان گفتوگۆیەک لە گۆڕیدا نییە، بەڵکو سەپاندن هەیە، واتا بە ڕێی زمان و دەربڕینییەوە تێگەیشتن و زانینەکانی دەدا، ئەویترە بازاڕییەکەش لە دەرەوە بەبێ هیچ پرسیارکردنێک (لە نەزانینەوە) تەنیا لێی وەردەگرێ وەک هەڵگرتنێک.

کەواتە ئەم چۆنییەتی پەیوەندییە ناهاوسەنگە، هاوڕێیەتیش بە نەبونی گفتوگۆ (هاوڕێیەتی قسەیە) بونی نابێ و نێوانەکە دەبێ بە باڵادەستێکی سەپێنەر و ژێردەستەیەکی خەساوی ئیسفنجی (ئەوەی نییەتی/ئاڕاستەکراو) هەر هەڵدەمژێت (وزە لێ بردن).

بۆیە لەپێناو بە هاوڕێبونی ئەم مرۆڤە نیچەیی و باڵایە، پێویستە دەرون(جوڵە و دەربڕین) و هۆشێک توشی هەمان دۆخەکەی هاتبێ، هەتا بە سەرنجڕاکێشان و زانینێکی تر وەک شۆککردنێک هۆشی لە گەڕان بوەستێنێ Pause) /وەستانی کاتی) و ڕوبەڕوی بیرلێکردنەوەیەکی دیکەی جیاوازی بکاتەوە، ئینجا وەک دو باڵادەست خەسێنەرانە (خانەدانانە) زمانییان دەکەوێتە گفتوگۆکردن* و هاوڕێیەتی لە نێوانیاندا پەیدا دەبێت.

ئەوەیە کاتێک شکۆمەند هەوڵی بچوککردنەوەی شکۆمەندێکی دیکە نادات، لەبری بە هەوڵێکی وەها ببێتە مایەی هیچوپوچی، هەوڵێک دەدا دەستکەوتی لێ بکەوێتەوە، بە مانای بە شکۆ وەک خەسێنەرێک (ئەوەی هەیەتی/خاوەندارییەتی لە خود) ڕێز لە شکۆی ئەویترێکی خەسێنەر دەگرێت، چونکە وەک لە نامۆکەوتنێک (ئەڵبەت پێکەوەبون بە جیاوازییەوە لەبەر نزمنەبونەوە و خاوەندارییەتی لە خودەوە) بە هاوڕێ (دەستکەوت)ی دەزانێت.

بە پێچەوانەی ئەم تێگەیشتنەوە، لەنامۆکەوتن بە هاوڕێیەتییەکی بازاڕییانەی سۆزەکییانە (نەستەکی/خەساو) ڕوبدات، هۆش لە گەڕانی بەرز دەکەوێت، لێکدانی دو سۆز پێکەوەبونێکی سۆزەکی (کلتورێکی نزم) دروست دەکات.

لەسەر ئەم بنەمایەیە نیچە هاوڕێبونی ژن و پیاو وەک ئەوەی هەیەتی (نێر/هۆشەکی) و ئەوەی نییەتی (زێ/مێ/سۆزەکی) بە هاوئاست و یەکسان دانانێت.

                          

  

* زمانی باڵا تایبەتمەندی خەسێنەرە.

هیوا سەعید