نیچە و کۆزیما و ڤاگنەر
ژیان لە شارەکان خراپە: لەوێ هەوەسباز زۆرن.
ئێمە زۆرباش پیاوە بچوکەکان دەناسین، ژنە بچوکە هەڵچوەکان دەناسین، ئەوانەی لە ئەمڕۆدا پێویستییان بە ئایینە بیکەنە پەردە و خۆیانی لە پشت بشارنەوە.
ئەرێ باشە من دەبێ چ باوکێکم هەبێ، کێ دایکم بێ؟ ئەدی شازادەی فەیز باوکم نییە، خەندەی هێمنانە دایکم نییە (فەلسەفەکاری).
دێڵەسەگی هەوەس پلێکی گۆشت نەدرێتێ، زۆر چاک دەزانێت چۆن کوتە ڕۆحێک گەدایی بکات.
گەلێک کەس دەیانەویست شەیتانی ناو دەرونی خۆیان بتارێنن، بۆخۆیان بونە بەراز.
ئۆپێڕا لەسەر بڕوایەکی ساختە لەبارەی کاری هونەری دامەزراوە، بڕوایەکی شوانکارەیی دەشتەکی، بەوەدا هەرکەسێک هەست و سۆزی هەبێ هونەرمەندە.
نابێت موزیک ببێتە
هونەرێک بۆ درۆکردن. "نیچە"
نیچە وەک بکوژێکی خوا
(دایکباوک/سۆز/نەست) و هەڵوەشێنەرەوەی گرێی ئۆدیب و سادۆمازۆخییەکی ناوەک(توندوتیژی خۆئازاردەر)ی خەسێنەر
و عاشقێکی مەرگ و تراژیدیا، لەو مرۆڤە بچوکە نەستەکی و سۆزەکییانە نییە، چێژ لەوە
ببینێ (بە کەوتن و سۆزەکیبون) لەناو ڕابردوییەکی ئۆدیبییانەدا جارێکی تر منداڵ و
پاڵی مەعشوقەکەی بۆ باڵادەستییەکی دایکانە (دایکی زارەکی) و ژیانێکی نائێستایی بدا،
بەزەیی بە لاوازییە منداڵانەکەیدا بێتەوە. بە پێچەوانەوە ئەو ئۆرفیۆسییەک و
ئەویتری گەورەیەکە ویستی هێزی هەیە، واتا بێسۆز و سوتێنەری ئەم جۆرە لە ژن و
مەعشوقەیە، دەیەوێ بەڕێی سۆز و نواندنەوەی نەستەوە ناکۆکی بخاتە نێوان هەست و
نەستی و لە دۆزەخی شڵەژاویدا (مرۆڤ باشتر لەناو سروشتی دڕندانەیدا دەحەسێتەوە لە
سروشتی شێواویدا، لە پێکهاتەی عەقڵیدا. نیچە) بیسوتێنێت.
لەسەر بنەمای ئەم
پێزانین و ناسینە، دواجار ئەوە نیچەیە وەک باوکێک پاڵ بە ڤاگنەرەوە (ڤاگنەر دیوە
سۆزەکییە چەپێنراوەکەی نیچە خۆیەتی) دەدا، هاوشێوەی منداڵێک خۆی لە پەنا کۆسیما(سۆزپێدان/مازۆخییەت)ی هاوسەریدا بشارێتەوە و بە خەسانی بدات، لە مرۆڤێکی یاخی
(فەلسەفەکار/باوک/ئەویتری گەورە) دژەسۆز و ئەخلاقی عیساییەوە ببێ بە ژێردەستەیەکی
سۆزەکی، لەکۆتایی بەرەو کەنیسە و پاڕانەوە و ئاوازی کەنیسەیی بگەڕێتەوە.
چونکە کۆسیما ئەو ژنە
بەچکەپڵنگەی لەبەر هیستریای ژنانە (یەکسانبونەوەی ڤاگنەر بەخۆی/لەدەستدانی
زێی/ویستی بەزاندنی تابو و کوشتنی خواباوک) بەوە دەزانێ بە شڵەژاندنی نێوانی
پیاوەکان، چۆن بە خەساندنی پیاوێک پیاوێکی تر دەکرێ بە باوک، خەساوەکەش بە منداڵی
هەردوکییان (لەش عەقڵێکی مەزنە/بێعەقڵی توخمێکی ناژنانەیە و بەدەرە لەوان. نیچە)،
لەپێناو چارەسەری دوکەرتییە هیسترییەکەیی و هەمیشە چالاکبونی دەرون(جوڵە و دەربڕین)ی، بە تێرکردنی
لایەنە توندوتیژ و نێرانەکەی (ئەوەی هەیەتی/قیتکە/چێژکردن لە ئازاردان) بەهۆی باڵادەستی
بەسەر یەکییان و لایەنی نەرمونییان و مێیانەکەشی (ئەوەی نییەتی/زێ/چێژکردن لە
ئازارخواردن) بە ژێردەستەیی کردن بۆ ئەویتر.
لەکاتێکدا نیچەی
ئۆرفیۆسی وەک سادۆمازۆخییەکی ناوەک(توندوتیژی خۆئازاردەر)ی خەسێنەر/خاوەن مۆڕاڵ*،
جگە لەوەی ڕقی لە ویستێکی وەها و دوڕوبونی ژنی لەم شێوەیە، نەیاری ئەو پیاوە خەساو
و بچوکانەشە (مێ/مازۆخیست) بۆ مێردبونێکی هەمیشەیی (ئەوانەی وەک ژن ژنییان
خۆشدەوێ، پیاو نین. نیچە) پەسەندی دەکەن.
لێرەوەیە بە
لەباوکنەکەوتنە ئۆرفیۆسییەکەیی و بە دژایەتیەکانی ڤاگنەر (لە نوسراوەکانی دوای
تێکچونی نێوانییان) لێدان لە ئەخلاقییاتی عیسایی و عاریفانە لە بەردەم نیچەدا
خۆشتر دەبێ، بەوەی لە سەرەتادا بە نەچونەژێربار و ململانێی (بون بە گرێی زێی)
کۆسیما، لە دواتر ڤاگنەریش بە کۆسیمادا (بە زەکەری ئایدیالی دایک) بە
منداڵکردنەوەی دەخەسێنێتەوە. ئەوەش ئەم بە باوکە هەردەم بەشکۆ و خەسێنەرەکە
(فەلسەفەکار/هۆشەکی) دەهێڵێتەوە، لە بەرانبەردا ڤاگنەر دەبێ بە عاریفێکی خەساو
(کۆیلەی خوای نەست و ژن) و سۆزەکی.
لەبەرئەوەی نیچە ئەو
خوا شەیتانییە تاکگەرا (خەسێنەری نەست و ئۆبێکت) و هەڵگەڕاوە ئۆرفیۆسییەیە (عاشقی تراژیدی/بەشکۆ)، لە شوێنی
خوا(بەها)یە مردوەکەدا (ئەوەی دەستی لە ژیانی بچوک و دوڕوی مێگەل لەسەر زەوی بەرداوە/نهیلیزمی پاسیڤ)،
بە تێگەیشتن و ئەخلاقی دژەباوی فەلسەفەکارانەی پۆستمۆدێرن (چاو لە خانەدانی) چاودێرە (ئاڕاستەکەر)
بەسەر جیهانەوە، بە ژنیش (بە بەزاندنی تابوەوە) لە مێردی بێ ویستی هێزی ناباوک و لە
خاوەندارییەتی(شەڕەف/سۆبێکت) کەوتو دەدات، بەڵکو ئەم مێردە ناباوکە بە یەکڕویی لە خاوەنداری کەوتنەکەی ڕەتبکاتەوە و بە عەشقی خەڵکی نەژی، نەوەک ناچار لە
بەرگەنەگرتنی بێسۆزی ببێتەوە کوڕی ژنەهاوسەرەکەی، هەتا بە منداڵبونەوە لە باوەشی
ژنەدایکە زارەکییەکەیی و چێژی ژێردەستەیی ئەزمونی هاوڕەگەزخوازی ناڕاستەوخۆ وەک
دوڕوێکی لە شەڕەفکەوتوی داپۆشراو بە هاوسەرگیری بکات.
سەرئەنجام ڤاگنەری
کۆسیمایی لە بەرژەوەندی ژیانەکەی خۆیدا، خەساوییەکی دوڕوانەی مێگەلی (کلتوری نزمی
بازاڕی) بە چاکتر دادەنێ لە کلتورێکی باڵای فەلسەفی، نیچەش کە دژی دوڕویی
سیاسییانەی مێگەلییە، هەر داواکاری ژیانێکی هونەرمەندانەی ئۆرفیۆسییانەیە، هونەرێک
هەڵگری فەلسەفەیەکی باڵای یەکسان بە ڕاستەقینەیی تراژیدیای ژیان و هونەرمەندێک
فەلسەفەکار (ڕاستگۆ/تراژیدیایی) بێت.
* ئاکارێکە لە ئاگاییەوە، بەشێوەیەک نائاگایانە بەس ئەوە بە چاک نابینێ بۆخۆی چاک بێت.
هیوا سەعید