لە نێوان هەقیقەت و گاڵتەجاڕیدا

ڕاشکاوی و ڕاستگۆیی، تەنانەت لەناو شەڕانگێزیشدا باشترە لە لەدەستدانی خود.

پیاوی زەلیل جۆرێکە لە سوکایەتی کردن بە سروشت.

هەرچەند مرۆڤ هەوڵ بدات بە تەواوی لە ژیان تێبگا، ئەوەندە گاڵتەکانی کەمتر دەبێتەوە، مەگەر قەشمەری بە قوڵی تێگەیشتنەکانی خۆی بکات.

ئایا کۆیلەی؟ کەوایە ناتوانی دۆست بی.

ئەوەی خوازیاری دۆستێک بێ، دەبێ ئامادە بێ شەڕیشی بۆ بکا، بۆ شەڕ هەڵایساندنیش پیاو دەبێ بتوانێ ببێ بە دوژمن.

                              "نیچە"

ئەوکاتەی مرۆڤ لە قۆناغی منداڵبونەوەی تێکهەڵکێشدا (سێنتێز) بە هەردو دەرونی هۆشەکی نیچەیی (شێر/ئەنتی تێز) و سۆزەکی عیسایی (وشتری ملکەچ/تێز) و چۆنییەتی بەرهەمهاتنەوەی ئەم دو کەسایەتییە پێچەوانەیان دەزانێ لەسەر بنەمای لۆژیک/حەز دروستبون، بۆخۆی وەک ئاشکراکەرێک دەبێتە گاڵتەجاڕێک، وەکئەوەی هیچ هەقیقەتێک بونی نەبێ و هەردوکی نمایش بێت.

بە مانای ئەم گاڵتەجاڕییە لە ئاشکرابونی هەقیقەتێکەوەیە لە گاڵتەیەک هیچی تر نییە، ئەوەش تەنیا ئاشکراکردنی هەقیقیەتی مرۆڤە و گاڵتەهاتنیشە بە خودی مرۆڤ، نەک بە هەقیقەتی ژیان. لەبەرئەوەی ژیان تراژیدیایە، لێرەدا گاڵتەجاڕبونەکەی بەرهەمی تراژیدیاکەیە، واتا مرۆڤ گاڵتەپێکەرەکە نییە، بەڵکو گاڵتەپێکراوە.

بۆیە نیچە بۆ ڕەتکردنەوەی ئەم گاڵتەپێکرانە هەر ڕێگای تراژیدی بۆ ڕوبەڕوبونەوەی ژیانێک هەڵدەبژێرێتەوە کە تراژیدیایە، بەو مانایەی بە قارەمانێتی (شێر) لە بەردەم ژیاندا دەوەستێتەوە، بۆ ئەوەی لە ئەنجامدا لەبری گاڵتەیەکی لێ بکەوێتەوە، یەکسان ببێتەوە بە هەقیقەتی ژیانەکە و تراژیدیای لێ بەرهەم بێ وەک جۆرێک لە هەقیقەت.

لەبەرئەوەی ئەگەر بەم شێوەیە نەبێ ئەوکاتە مرۆڤیش بێ بەها دەبێت، ئەو بوێرییەی (شێر)ی نابێ بەشوێن هەقیقەتێکی جیاوازتر لە سەرەوەی دەسەڵاتدا (وەکو خۆ بە هەقزان و دوا هەقیقەتێک بۆ هێشتنەوەی دەسەڵاتەکەی) بگەڕێت، هەمیشە ئەو هەقیقەتە لە خۆیدا بەرهەم دێنێتەوە دەسەڵات بەرهەمی هێناوە. بەوەدا جگە لەوەی ئەم ناخودبون و ترسنۆکییەی ترسێک دەبێ لەبەر گیانپارێزی، جیا لەوەش ئەم ساختەبونەی هەڵبژاردنێکی بەرژەوەندخوازانە دەبێ لەپێناو ژیانکردن، گاڵتەجاڕیشی (لە بەرهەمهێنانەوەکەی خۆی) بە ئەوانیتر دێ، ئەوانیش بە نماییشکار دەبینێ، بۆ تۆڵەیەک لە شکۆداماڵڕاوییەکەی خۆیی و هاوشوناسکردنەوەیان بەخۆی وەک هیچ و پوچی (بێدەسکەوتی) و ڕەزیلەتێک.

لە بەرانبەردا ئەو مرۆڤەی پێیوایە زیاتر لە یەک هەقیقەت هەیە و لەسەرەوەی دەسەڵاتیش لە هەقیقەتی تر دەگەڕێ، سەرەڕای ئەم گەڕانە ئازایەتییە وەک دژێک بەڕوی تاکە هەقیقەتەکەی دەسەڵات، هەروەها ساختەنەژیان و لەبەرچاونەگرتنی بەرژەوەندییەکی تایبەتیشە، گاڵتەنەهاتنیشە بە ئەوانی دیکە، چونکە لە سەرەتاوە ڕێی نەداوە دەسەڵاتەکە شکۆی لێ بستێنێت، هەتا بە ڕەزیلەتی هەوڵی تۆڵە لەوانی تر بە هاوشوناسکردنەوە و لە جیاوازیخستن بداتەوە. بە پێچەوانەوە لە گەڕانیدا بۆ هەقیقەتی تر و دژوەستانەوەی دەسەڵاتەکەدا، ئامانجییەتی شکۆ بۆ لە شکۆخراوەکان بگەڕێنێتەوە، سەرئەنجام بە گەڕانەوەی شکۆی ئەوان و هاوئاستکردنەوەیان بەخۆی وەک دۆستایەتییەک بەوەی هەرکەس خاوەنی خۆیەتی، ئەوە دەبێ بە تۆڵەیەکی ناگاڵتەجاڕانەی بە دەستکەوتیش (فەزیڵەت) لە دەسەڵاتێک مرۆڤەکان بەرەو ترسنۆکی و ساختەیی (ژیانکردنی بە ناچاری) پاڵ دەنێت.

هیوا سەعید