فەلسەفەکار کێیە؟
لەش هۆشێکی مەزنە.
با مرۆڤ بیر لە پرسی
عاریف خۆی بکاتەوە،
بە تۆبزی ڕۆحی خۆی
ناچار بە مەعریفە دەکات، زۆرجاریش بە تۆبزی دڵی خۆی ناچار بەمە دەکات، ناچاری
دەکات بڵێت: نەخێر، لەکاتێک حەزی لە بەڵێ و خۆشەویستی و خواپەرستییە.
بۆ ئەوەی مرۆڤ بە
تەنیا بژی دەبێ ببێ بە ئاژەڵ یان خوا. ئەوە قسەی ئەڕستۆیە. ئێستا حاڵەتێکی تری
سێیەم هەیە، پێویستە لەسەری بەیەکەوە هەم ئاژەڵ بێ هەم خوا. فەلسەفەکار بێت. "نیچە"
لە فەلسەفەی نیچەدا قۆناغی وشتری ملکەچ قۆناغێکی نەستەکی سەرەتاییانەی منداڵانەی مێگەلییە (تێز)، قۆناغی شێریش
هەستەکییەکی ئێستایی مرۆڤی دەرەوەی مێگەل و باڵایە (ئەنتی تێز)، هەروەها منداڵبونەوە یان بەخوابون سەرەتایەکی دیکەی نوێی تێکهەڵکێشێکی
هەردو قۆناغەکەیە (سێنتێز)، بەهۆی ئاگاییەکی عاریفانەی فەلسەفەکارانە.
بەڵام لەبەرئەوەی
عاریف سادۆمازۆخییەکی ناوەک(توندوتیژی خۆئازاردەر)ی خەساوە (ئەوەی نییەتی/زێ/مێ)، بە ئاگایی هەستی (شێر) لە بەردەم نەستی (وشتری ملکەچ) بە
خەسان دەدا، منداڵ دەبێتەوە و دەبێ بە نەستەکی (سۆزەکی)، بە پێچەوانەوە
فەلسەفەکار سادۆمازۆخییەکی ناوەکی خەسێنەرە (ئەوەی هەیەتی/نێر)، بە هەستی (شێر) نەستی (وشتری ملکەچ) دەخەسێنێ و دەبێ بە هەست(هۆش)ەکی، واتا لەبری منداڵبونەوە تێکهەڵکێشییەکەی (سێنتێز) بە منداڵییە وشترە ملکەچەکەی نەست (تێز/ڕابردو) یەکسان بکاتەوە، ئەوە دەستی بەسەردا دەگرێ، دەبێ بە شێر و مرۆڤێکی فەلسەفەکاری باڵا.
لێرەدا وەکچۆن منداڵ
لەبەر خەساوییەکەی بەبێ تێربون چێژ لە ژێردەستەبون و تەواوی پانتایی واقیع بەسەرخۆیدا زاڵ و لێی دەپچڕێنێتەوە و هەڵدەمژێت،
بە هەمان شێوە عاریفیش بە دورکەوتنەوەی لە ئەویترەوە پانتاییە واقیعییەکە دەپچڕێتەوە
بۆ بەشدارییەکی خەیاڵییانەی ژیانێکی خواییانە، بە مانای ئەم لە خەیاڵبارکردنەی
واقیع بۆ ئەوەیە نەستەکییانە خۆی پێ بخەسێنێت، چونکە ئەویش چێژکردنە بەبێ
پڕبونەکەی بە ڕێی خەسانییەتی (نەرمڕۆ، سەرلەخوار، بە شەرم چاووبرژانگ هەڵێنانی، دانیشتنی کوڕ بەم هۆیەوەیە، وەک بەندەیەکی لاواز، بەوەی خوا لە هەموشوێنێکە و لێی
دیارە)، دواجار ئەوەی بەم خەسانەی بە واقیعی دەبەخشێتەوە کلتورێکی نزمی سۆزەکییانە و عەشقێکی مێیانەیە (ڕەوشتی پیرۆزی عیسایی/ڕەزیلەت) وەک چێژکردنێک لە ژێردەستەیی.
لەکاتێکدا دوربونی
فەلسەفەکارانە لە واقیع، هەتا بە بارکردنی واقیعەکە لە پانتایی خەیاڵیدا تەواوی
ئەویتر و واقیعەکەی (بە دابڕاندنی هەست لە نەست و ئۆبێکتەوە) وەک کوشتنێکی خوا بە خەسان بدا، بەڵکو لەدوای تێربونی دەرون و بەگەڕکەوتنی هۆشی (تایبەتمەندی خەسێنەر)، ئەو کلتورەی لە قڵپکردنەوەی بەها پیرۆزەکانەوە وەک بەرهەمێکی خەساندنەکەی بە واقیعی دەداتەوە هۆشەکییەکی باڵای خانەدانانە (دەرونبەرز) و عاشقبونێکی تراژیدیانەی نێرانە (خۆشویستنی قارەمانێتی) و چێژکردنییەتی لە باڵادەستی وەک خاوەن ویستی هێزێک (قیتڕۆ، سەربڵند، چاوزەق، ڕەق
دانیشتن)، بۆ هەمیشە بەرهەمهێنانەوەی کلتور(دەرون)ە بە شکۆ و باڵایەکەی.
لە هەمان کات ئەم بونە خەسێنەرییەی لە فەلسەفەکار(شێر/ئاژەڵ، بەخوابون)یدا، چونکە بەخوابونێکی شەیتانی
(خەسێنەری نەست و ئۆبێکت/قڵپکەرەوەی بەها پیرۆزەکان/نیهیلیزمی ئەکتیڤ) و ژیاندۆستییەکی واقیعانەی جیاوازە لە ژیاندۆستی ئەویتر(واقیع)نەویستی عاریفانە (قڵپنەکەرەوەی بەهای پیرۆز/نیهیلیزمی پاسیڤ)، بۆیە بەشداربونێکی مرۆڤانەی ژیانی پێکەوەیی (گەڕانەوە ئاوەدانی) و هەروەها دورکەوتنەوەیەکی بەخوابوانەی هەڵوەشێنەرەوەی پێکەوەبونە لەگەڵ ئەویتردا (چونە پانتایی ئایدیاکان)، پێکەوە. ئەوەش حاڵەت و ڕێگایەکی
تری سێیەمی فەلسەفەکارانە و هاتوچونێکی بەردەوامی نێوان ئەویتر و خۆیەتی بە جیاوازییەوە وەک ئەزمونکردنی لەش و هۆش، لە کۆتایی بۆ خۆکردن بە هونەرێکی باڵایەنە و بەهادانێک بە پوچی ژیان.
هیوا سەعید