فەلسەفەی نیچە
من و
من هەمیشە لەگەڵ یەک نوقمی وتوێژن. دۆست کەسی سێیەمە.
کاتێک ئێمە بەشێوەیەک تەماشای
ئارەزوەکان دەکەین خراپن، خۆیان خراپ دەبن. مەسیحییەت بەم شێوەیە توانی ئیرۆس و
ئەفرۆدیت دو هێزە جوان و بەتواناکان بۆ ئایدیا لەنێو ویژدانی باوەڕداراندا بکاتە
دو شەیتان و ڕۆحی خەڵەتێنەر، کە ئەوکاتەی هەست بە ئارەزوی سێکسی دەکەن وایان لێ بێ
تا ڕادەی ئازارخواردن هەستی پەشیمانی دایان بگرێت. ئەرێ باشە ئەوە ترسناک نییە
پێویستی و ڕێکخراوی خەڵک ببێ بە پەرێشانی ناوەوەیان؟ بە ئەنقەست ئەم پەرێشانییە
ناوەکییەی مرۆڤەکان کراوەتە شتێکی پێویست و ڕێکخراو تاوەکو هەمیشە پەرێشان بن.
با مرۆڤ بیر لە پرسی عاریف
بکاتەوە، بە تۆبزی ڕۆحی ناچار بە مەعریفە دەکا، زۆرجاریش بە تۆبزی دڵی ناچار بەمە
دەکا بڵێت: نەخێر، لەکاتێک حەزی لە بەڵێ و خۆشەویستی و خواپەرستییە پێکەوە.
من شەیتانێکی نورانیم.
ئەوەی ببێ بە من، دەبێ بەخۆی.
"نیچە"
لە قۆناغی شێری فەلسەفەی
نیچەدا کە دابڕانە لە مەعریفەی باودا، هەست (شێر) وەک ئەنتی تێزێک بە کوشتنی خوا نەست
(وشتری ملکەچ/ تێز) دەخاتە ناو نەبون و لەخۆنامۆکردنەوە. بەڵام لە قۆناغی
منداڵبونەوەدا (سێنتێز) لەبەر زیندوبونەوە و هاتنەوەبونی وشتری ملکەچەوە (خوای
نەست)، لەپاڵ شێر (هەست/نەخێر) پێکەوە بە دو دەرون(جوڵە و دەربڕین)ی پێچەوانەی یەکترەوە لەناو ئاگاییدا ئامادەییان هەیە.
بۆیە لەم قۆناغە لەسەر بنەمای
ئەم چالاکبونەوەی نەستەوە وێناکردنێک بە پیرۆزی لەناویدا بونی هەبێ، کەچی لە
هەستدا بشکێنرێت وەک بەرهەمهێنانەوەیەکی پێچەوانە و ناکۆک کەوتنەوەی ئەویتر(واقیع)ەکەی، ئەوە دەرون لە نێوانییاندا دەکەوێتە دۆخێکی شڵەژاو. لێرەدا بۆ ڕێکخستنەوەی
ئەم شڵەژانە دەرونییە پێویستە پیرۆزییە نەستەکی و وێناکردنەکەی هاوشێوە بکرێتەوە،
لەسەر ئەو بنەمایەی لە منداڵبونەوەی تێکهەڵکێشدا پێویست نییە باوەڕبون بە
پیرۆزییەکە لە نەستدا بشکێنرێ، لەبەرئەوەی منداڵبونەوە بەڵێی پیرۆزە
(تێکهەڵکێشی پێچەوانەکان) نەک نەخێر.
بەڵام چونکە بە خۆناکۆکخستنەوە
وەک خۆشڵەژاندن و پێکدادانێکی نەست (خوا/تابو) و هەست (بە کوشتنی خوا/بە بەزاندنی
تابو) دۆخێکی دەرونی خەسێنەر و دروستکردنەوەی مرۆڤی
باڵای لێ بەرهەم دێتەوە وەک گەڕانەوەیەکی هەمیشەیی، ئەوا باوەڕکردن بە پیرۆزییەک لە نەست و نەشکاندنی بە هەست (نەخەساندن) دەرون لاواز و بە خەساوییەکی عاریفانە (پەرێشانی) بەرهەمی دێنێت.
لێرەوەیە نیچە وەک پێزانەرێک لە چۆنییەتی بەرهەمهێنانی دەروندا (بە
خەسێنەری، یان خەساوی)، دەکەوێتە سەرەوەی دەرونەوە و بە تەنیا دەبێ بە ئاگایی،
بەوەی پێزانەرە لە دروستکردنی بەهێزی و لاوازی و خۆئاڕاستەکردنە دەرونییەکاندا.
ئەوەش ئاگاییەکەی بە پێزانینێکی وەها دەباتە ئەودیوی چاکە نەستەکییە خوایی
(بەهاباوەکان) و خراپە هەستەکییە شەیتانییە دنیاییەکان (بەهاناباوەکان).
سەرئەنجام بە پێکدادانە
نەستەکی و هەستەکییەکانی (بە ئاگاییەکەی) وەک خۆشڵەژاندنێک، سەرەتا لەپێناو
چێژێکی مەستانە (لە زەینکەوتن/گەڕان لە پانتایی ئایدیاکان)، لە دواتریش بە
قڵپکردنەوەیەکی مەعریفی تێگەیشتنێکی جیاواز لەبارەی چەمک و بەهاباوەکان لە خۆیدا
بڕژێنێت (دەمەوێت بتاندۆشم، ئێوەی مانگاکانی سەرەوە!/من داینامێتم! نیچە) وەک
مرۆڤێکی باڵا و هۆشەکییەکی فەلسەفەکار.
بە مانای بەشێوەیەکی
سادۆمازۆخی ناوەک(توندوتیژی خۆئازاردەر)ی بە خزینە بەرگی خوای مێگەل (گەڕانەوە بۆ نەست/سۆز/ وشتری ملکەچ)
و بە پێزانییەکی شەیتانانەش (شکاندنی پیرۆزی/شێر) بە سەرچاوەی تێگەیشتن و ڕەوشتە
خواییەکان دەزانێ، لە کۆتایی تەواوی تێگەیشتنە خواییە ئاسمانییەکان بە شەیتانییە
دنیایی و زەمینییەکان هەڵدەگەڕێنێتەوە وەک تێپەڕکردنێکی مرۆڤی مێگەلی و ڕەوشتی باو
(ئیتیک)، دواجار ئاکارێک (مۆڕاڵ)* دادەمەزرێنی، هەتا مرۆڤ و نەریتێکی باڵای دژە
مێگەلی لێ دروست ببێ، لە هەمان کات ئەم باڵاییە لەبری سادۆمازۆخییەکی ناوەکییانەی خەساو(ئەوەی نییەتی/سۆزەکی)انەی عاریفانەیی، ببێتە سادۆمازۆخییەکی ناوەکی خەسێنەر(ئەوەی هەیەتی/هۆشەکی)ی فەلسەفەکارانە.
بۆ ئەوەی وەکچۆن لە پانتایی
خەیاڵی مرۆڤی مێگەلی و عاریفانەی دەرونخەساودا (پاشکۆ) باوکێک وەک سەرۆک و خوا و
ئەویتری گەورەیەک (لە ژیانی کۆمەڵایەتی و کاری دەستەجەمعی، یانیش لە تاکگەرایی
عاریفانەدا) ئاڕاستەکەرییەتی، دەرونی پێی بەهێز و بە نەشڵەژاویییەکی
خەساوانە وەک بە موڵکبوی ئەویترە خەسێنەرەکەی لە واقیعدا جێگیرە. ئەوا مرۆڤە باڵایەکەی نیچە بەهۆی بەزاندنی تابو (کوشتنی خوا/بازدان بەسەر هیستریا) بۆخۆی دەبێتەوە ئەم ئەویترە گەورەیە، بەو مانایەی ئەو کەسایەتییە نمونەییەی لە خەیاڵی
مرۆڤی باڵای نیچەیی دایە، فەلسەفەکارە هۆشەکییە خاوەن ویستی هێز و باڵایەکەی
خۆیەتی وەک بکوژێکی خوا و تێکشکێنەری بەها پیرۆزەکان، بە وزە وەرگرتن لێی و
سەرسامبونی بە وێنایەکەی (بەخۆی) جوڵە و دەربڕینی دور لە شڵەژان و بە شکۆوە لە
پانتایی واقیع پێ جێگیر دەکات.
* مۆڕاڵ: خاوەنی ئاگاییە، بەشێوەیەکی نائاگایانە بەس ئەوە بە چاک دانانێ بۆخۆی چاک بێت.
هیوا سەعید